| รายละเอียดวิทยานิพนธ์ | |
| ชื่อวิทยานิพนธ์ | ผลของยาฆ่าหอยและสารสกัดจากพืชต่อเนื้อเยื่อและเซลล์ในระบบ ทางเดินอาหาร ระบบสืบพันธุ์ ระบบหายใจ และระบบประสาท ของหอยคัน Indoplanorbis exustus) Structural Changes in Digestive, Reproductive, Respiratory and Nervous Systems of Indoplanorbis exustus (Mollusca: Gastropoda) Induced by Molluscicides |
| ชื่อนิสิต | พินิจ หวังสมนึก Pinich Wangsomnuk |
| ชื่ออาจารย์ที่ปรึกษา | ศ สุชาติ อุปถัมภ์ Ph D ศ มาลียา เครือตราชู Ph D รศ ประพีร์ เศรษฐรักษ์ วท ด รศ เยาวลักษณ์ จิตรามวงศ์ Ph D ศ วิชัย ริ้วตระกูล Ph D Suchart Upatham Ph D Maleeya Kruatrachue Ph D Prapee Sretarugsa Ph D Yaowaluk Chitramvong Ph D Vichai Reutrakul Ph D |
| ชื่อสถาบัน | มหาวิทยาลัยมหิดล. บัณฑิตวิทยาลัย Mahidol University. Bangkok (Thailand). Graduate School. |
| ระดับปริญญาและรายละเอียดสาขาวิชา | วิทยานิพนธ์ดุษฎีบัณฑิต. (ชีววิทยา) Ph.D. (Biology) |
| ปีที่จบการศึกษา | 2540 |
| บทคัดย่อ(ไทย) | หอยคันเป็นหอยที่ทำให้เกิดการแพร่ระบาดของ พยาธิใบไม้เลือดในโคและกระบือเนื่องจากเป็นโฮสต์ตัวกลาง ของตัวอ่อนพยาธิ ดังนั้นการใช้สื่อสารที่สกัดจากพืชซึ่งมี คุณสมบัติในการฆ่าหอยจึงเป็นวิธีหนึ่งที่น่าจะเป็นประโยขน์ ในการทดแทนสารเคมีสังเคราะห์ที่มีราคาแพงและมีระยะ เวลาการตกค้างนานกว่า จึงได้มีการตรวจสอบคุณสมบัติ ของสารเคมีที่สกัดจากพืชจำนวน 50 ชนิด จาก 22 วงศ์ พบพืชจำนวน 32 ชนิด (ร้อยละ 64) ที่มีคุณสมบัติในการ ฆ่าหอย มีสามชนิด (ร้อยละ 6) ที่มีคุณภาพอยู่ในเกณฑ์ มาตรฐาน พืชที่มีคุณสมบัติสูงสุดในการฆ่าหอยคือ ต้นหนวด ปลาหมึก (Brassaia actinophylla) สารสกัดจาก ใบหนวดปลาหมึกด้วยวิธีการละลายน้ำสามารถฆ่าหอยได้ ร้อยละ 50 (LC(,50)) และร้อยละ 90 (LC(,90)) ภายใน 24 ชั่วโมงด้วยความเข้มข้น 22.73 และ 32.11 มก/ล ตามลำดับ LC(,50)) และ LC(,90)) ของสารสกัด จากใบหนวดปลาหมึกด้วยวิธีการละลายในแอลกอฮอลสามารถ ฆ่าหอยได้ภายใน 24 ชั่วโมง คือ 23.40 และ 35.48 มก/ล ตามลำดับ ในขณะที่ LC(,50) และ LC(,90) ของสารเคมีสังเคราะห์นิโคลซาไมด์คือ 0.009 และ 0.01 มก/ล ตามลำดับ จากการศึกษาความเป็นพิษของต้นหนวด ปลาหมึกที่มีต่อสัตว์ชนิดอื่น ๆ ที่อาศัยในแหล่งน้ำได้แก่ ลูกปลาตะเพียนขาว (Puntius gonionotu) ปลาหางนกยูง (Poecilia reticulata) ไรแดง Moinamacrocopa) และลูกกุ้ง (Macrobrachium rosenbergii) พบว่า LC(,50) และ LC(,90) ของสารสกัดจากหนวดปลาหมึก ที่ละลายด้านน้ำนาน 24 ชั่วโมง คือ 47 และ 55, 85 และ 111, 258 และ 861, 141 และ 181มก/ล ตามลำดับ ส่วน LC(,50) และ LC(,90) ของสารสกัดจากใบหนวด ปลาหมึกที่ละลายด้วยแอลกอฮอลคือ 38 และ 46, 69 และ 86, 106 และ 211, 101 และ 132 มก/ล ตามลำดับ จากการศึกษาด้วยกล้องจุลทรรศน์ถึงผลของนิโคลซาไมด์ และสารสกัดจากใบหนวดปลาหมึกต่อการเปลี่ยนแปลงของเซลล์ และเนื้อเยื่อในระบบทางเดินอาหาร ระบบสืบพันธุ์ ระบบ หายใจและระบบประสาทไม่แตกต่างกันมากนัก แต่หอยที่ทดสอบ กับสารสกัดจากใบหนวดปลาหมึกมีการเปลี่ยนแปลงของเซลล์ และเนื้อเยื่อที่รุนแรงกว่าที่ทดสอบกับนิโคลซาไมด์เล็กน้อย การเปลี่ยนแปลงดังกล่าวจะเริ่มเห็นได้ชัดหลังจากหอยถูก แช่อยู่ในสารเคมีทั้งสองชนิดเป็นเวลา 12-24 ชั่วโมง การเปลี่ยนแปลงของถุงลมซึ่งใช้หายใจของหอยพบว่า มีการ เพิ่มปริมาตรของช่องบรรจุอากาศภายใน ผนังของช่องมีการ ยืดขยายออก ในอวัยยะสร้างเซลล์สืบพันธุ์มีการเปลี่ยน แปลงของเซลล์สืบพันธุ์ระยะต่าง ๆ เช่น การสลายตัวของ สเปอร์มาโทไซต์และไข่ ส่วนในปมประสาทซีรีบรัลพบการ เปลี่ยนแปลงของเซลล์ประสาทโดยมีการเพิ่มขนาดของ เซลล์และนิวเคลียส การเปลี่ยนแปลงของเซลล์เยื่อบุทางเดินอาหารหลัง จากทดสอบกับสารเคมีเป็นเวลาหนึ่งชั่วโมง พบการเปลี่ยน แปลงในหลอดอาหารและลำไส้ส่วนต้นเล็กน้อย และจะมีการ เปลี่ยนแปลงอย่างมากภายหลัง 12-24 ชั่วโมง ซึ่งพบตลอด ทุกส่วนของระบบทางเดินอาหาร การเปลี่ยนแปลงดังกล่าว ได้แก่ การเพิ่มจำนวนของเซลล์ที่สร้างมิวคัส การเพิ่ม ขนาดของเซลล์ตามความสูง การเพิ่มขนาดของมิวคัสแวคิวโอล ซิเลียบนขอบเซลล์ด้านบนมีจำนวนลดลง มีการหลั่งของ ไซโทพลาสซึมออกมาในช่องทางเดินอาหาร เนื้อเยื่อกล้ามเนื้อ ฉีกขาด ส่วนการเปลี่ยนแปลงภายในเซลล์ของต่อมย่อยอาหาร พบว่ามีการเพิ่มขนาดของเซลล์และแวคิวโอล การสลายตัว ของนิวเคลียส การเปลี่ยนแปลงของเซลล์ในระบบต่าง ๆ เมื่อตรวจ ดูด้วยกล้องจุลทรรศน์อิเล็กตรอนที่พบเห็นทั่วไปคือ การรวม ตัวของแวคิวโอลขนาดเล็ก เยื่อบุฐานเซลล์หนาขึ้นและแตก แขนงมากขึ้น การลดลงของไกลโคเจนในไซโทพลาสซึม การพองตัวของไมโทคอนเดรีย และการพองตัวและสลายตัว ของ RER |
| บทคัดย่อ(English) | Screening for molluscicidal activity of 50 different plant species of 22 families was done by exposing the snails, Indoplanorbis exustus to the crude-water extract of powdered leaves of plants for 24 h. Thirty-two species (64%) of the extracted assay demonstrated molluscicidal activity. The crudewater extract of Brassaia actinophylla showed the best result with the LC(,50) and LC(,90) values of 22.73 and 32.11 mg/l; while in methanol extract, they were 23.40 and 35.48 mg/l, respectively. For niclosamide (Bayluscide(...)), the LC(,50) and LC(,90) values were 0.009 and 0.01 mg/l, respectively. The LC(,50) and LC(,90) values of the crude-water extract of B. actinophylla on two species of fish, Puntius gonionotus and Poecilia reticulata were 47 and 55 mg/l, and 85 and 111 mg/l, respectively. Concerning the crustacea, Moina macrocopa and Macrobrachium rosenbergii, the LC(,50) and LC(,90) values of the crude-water extract of B. actinophylla were 258 and 861 mg/l, and 141 and 181 mg/l, respectively. Toxicity studies were conducted with the crude-water of powdered leaves of B. actinophylla and niclosamide. The mature snails, I. exustus were exposed to niclosamide and B. actinophylla at the LC(,50) concentrations. After lh, 6h, 12h and 24 h, organs of digestive, reproductive, respiratory and nervous systems were dissected out and prepared for light microscopic observation. Histological alterations of cells in different organs of digestive tract, ovotestis, cerebral ganglia and respiratory sac of snails intoxicated with niclosamide and B. actinophylla were relatively similar at different periods of intoxication, but more severe in snails intoxicated with B. actinophylla. Conspicuous alterations occurred during 12-24 h after intoxication. In the respiratory sac, there was an increase in volume of blood sinuses and the walls had become smooth in outline. In the ovotestis, there was a degeneration of spermatozoa and oocytes. In the cerebral ganglia, there was a lysis of neuropile and deformation of neurosecretory cells with the increase in size of cells and nuclei. Histological alteration of the epithelial cells of the alimentary tract was noticable from lh after intoxication with molluscicides, especially in the postesophagus and prointestine The epithelia of esophagus and intestine were severely damaged after 12 and 24 h of intoxication. The alterations of the epithelium were dilatation of cells with increase of mucous vacuoles, reduction of cilia, and secretion of cell content into the gut lumen. Alterations of the cells in digestive gland were extrusion of cell content, increase of large vacuoles, and karyolysis. Ultrastructural changes that occurred in the epithelium of digestive tract of I. exustus exposed to the LC(,50) concentrations of niclosamide and B. actinophylla for 12 h were the formation of blebs, increase fusion of vacuoles, increase in infoldings of basal lamina, formation of myelin-like figures, degranulation and dilatation of RER, swelling of mitochondria and cristae,and an increase in mucous production. |
| ภาษาที่ใช้เขียนวิทยานิพนธ์ | |
| จำนวนหน้าของวิทยานิพนธ์ | |
| ISBN | |
| สถานที่จัดเก็บวิทยานิพนธ์ | |
| คำสำคัญ | |
| วิทยานิพนธ์ที่เกี่ยวข้อง |
|
