| รายละเอียดวิทยานิพนธ์ | |
| ชื่อวิทยานิพนธ์ | อัตพัฒนาการของหลอดเลือดแดงตับในสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนม โดยเน้นระบบเลือดเลี้ยงผนัง ของหลอดเลือดดำตับ ONTOGENIC DEVELOPMENT OF ARTERY IN THE LIVER WITH SPECIAL REFERENCE TO VASA VENARUM OF THE VENA HEPATICA IN MAMMALS |
| ชื่อนิสิต | วิสา นามวงค์ Wisa Namwong |
| ชื่ออาจารย์ที่ปรึกษา | วิชัย เอกทักษิณ M D Ph D (Anatomy) สมลักษณ์ อสุวพงษ์พัฒนา M D Ph D (Anatomy) เรือน สมณะ Ph D M D (Anatomy) สรรใจ แสงวิเชียร M D D Sc (Medicine) Wichai Ekataksin M D Ph D (Anatomy) Somluk Asuvapongpatana Ph D (Anatomy) Reon Somana Ph D M D (Anatomy) Sanjai Sanwichien M D D Sc (Medicine) |
| ชื่อสถาบัน | มหาวิทยาลัยมหิดล. บัณฑิตวิทยาลัย Mahidol Univerisity. Bangkok. (Thailand). Graduate School. |
| ระดับปริญญาและรายละเอียดสาขาวิชา | วิทยานิพนธ์มหาบัณฑิต. วิทยาศาสตร์ (กายวิภาคศาสตร์) Master. Science (Anatomy) |
| ปีที่จบการศึกษา | 2545 |
| บทคัดย่อ(ไทย) | การศึกษาเกี่ยวกับหลอดเลือดแดงตับมีประวัติศาสตร์ยาวนานและมีประเด็นปัญหาที่ เป็นอุปสรรคต่อความเข้าใจความรู้มูลฐานและความรู้เวชปฏิบัติจนกลายมาเป็นข้อโต้แย้ง อันสับสน งานวิจัยล่าสุดโดยวิชัย เอกทักษิณ (๒๕๔๓) ได้มีการค้นพบแขนงใหม่ของ หลอดเลือดแดงภายในตับโดยบัญญัตินามว่าหลอดเลือดแดงโดด (isolated artery) หลอดเลือดแดงโดดนี้เป็นเส้นทาง "ลัดวงจร" ของเลือดแดงที่ผ่านเข้าสู่ตับโดยออกทาง รูระบาย (vasal outlet) ของระบบเลือดเลี้ยงผนัง (vasa venarum) ของหลอดเลือดดำตับ นับเป็นการสร้างความกระจ่างชัดอีกมิติใหม่ของระบบไหลเวียนโลหิตตับ งานนิพนธ์ชิ้นนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อต้องการศึกษาพัฒนาการของหลอดเลือดแดงโดด ทั้งในแง่ของการเจริญเติบโต การแตกแขนง การกระจาย และการกำเนิดของรูระบาย การศึกษากระทำในตับของตัวอ่อนและตัวแก่ของสุกรและคน โดยศึกษาทางจุลกายวิภาคศาสตร์ ในแต่ละช่วงอายุมากกว่า ๒๐ ระยะ ตับบางส่วนถูกฉีดสีเข้าทางหลอดเลือดเพื่อความชัดเจน เมื่อส่องศึกษา กระทำการสังเกตชิ้นเนื้ออนุกรมมากกว่า ๒๐๐๐ แผ่น ดูการเจริญเติบโตและ ความหนาแน่นของหลอดเลือดแดงโดยการสร้างแผนที่กลีบตับ ทั้งยังวัดความยาวของเปลือกตับ โดยใช้โปรแกรม Nikon Cosmozone 1SA ผลการศึกษาพบว่าในตับของตัวอ่อนสุกรระยะก่อนคลอดช่วงแรกที่ความยาวกระหม่อมก้น ๔.๐ และ ๗.๕ ซม ยังไม่ปรากฏว่ามีหลอดเลือดแดงเกิดขึ้น ระยะต่อมาเมื่อตัวอ่อนสุกรเจริญ เติบโตขึ้นจึงเริ่มพบหลอดเลือดแดงในหย่อมพอร์ทัลเป็นครั้งแรกที่ความยาวกระหม่อมก้น ๘.๕ ซม และที่ระยะ ๑๐.๕, ๑๑.๐, ๑๑.๔, ๑๒.๐, ๑๓.๕, ๑๕.๕, ๒๐.๐, และ ๓๐.๐ ซม และระยะหลังคลอดไปจนถึงอายุ ๓ ปี ในตัวอ่อนของคนไม่พบหลอดเลือดแดงตับที่อายุ ๖ กับ ๘ สัปดาห์แต่เริ่มพบที่ ๑๒ สัปดาห์ ในตัวอ่อนที่เจริญวัยขึ้นจะพบว่าเริ่มมีสาขาของ หลอดเลือดแดงแยกตัวออกไปจากหย่อมพอร์ทัลเรียกชื่อว่าหลอดเลือดแดงโดด ให้แขนงไปเลี้ยง ยังเปลือกตับซึ่งปรากฏขึ้นครั้งแรกที่ความยาว ๑๕.๕ ซม ในสัตว์ระยะต่อมาเปลือกตับจะ หนาขึ้นโดยด้านโค้งเว้าหนากว่าด้านโค้งนูนเสมอและมักมีความหนาแน่นของหลอดเลือดแดงโดด สูงกว่าด้วยเช่นกัน หลอดเลือดดำที่บริเวณใกล้ขั้วหลังตับจะมีการเจริญของชั้นกล้ามเนื้อ ดีกว่าและพบว่ามีแขนงของหลอดเลือดแดงโดดไปเลี้ยงเป็นจำนวนมาก จากแผนที่ของกลีบตับ ในสุกรอายุ ๒ วัน จะพบหลอดเลือดแดงโดดหนาแน่นที่ขั้วหลังตับ ขณะที่หลอดเลือดแดงใน หย่อมพอร์ทัลพบมากที่ขั้วตับ จนเมื่อระบบเลือดเลี้ยงผนังเจริญเติบโตเต็มที่จะเริ่มพบ รูระบายเปิดเข้าสู่ท่อหลอดเลือดดำตับ เกิดขึ้น ณ วันแรกคลอด วัดขนาดเส้นผ่าศูนย์กลาง ได้ ๔-๕ ไมครอน นับเป็นเส้นทางลัดวงจรของเลือดแดงตับที่พบได้เป็นครั้งแรก จากระยะ หลังคลอดจนกระทั่งถึงตัวแก่จะสามารถพบได้ซึ่งรูระบาย ณ ผนังของหลอดเลือดดำตับในสุกร อายุ ๒, ๑๗, และ ๒๑ วัน และเดือนที่ ๔ และ ๖ ซึ่งมีขนาดของรูระบายใหญ่ถึง ๒๐-๓๐ ไมครอน รูระบายสามารถพบในคนวัยผู้ใหญ่ได้เช่นกัน ในตับของสัตว์ที่อายุมากขึ้นมีแนวโน้มว่า จะพบรูระบายเพิ่มขึ้นด้วย ข้อค้นพบเหล่านี้บ่งชี้ว่าหลอดเลือดแดงไม่ปรากฏในตับที่กำลังเติบโตในตัวอ่อน ระยะแรกทั้งสุกรและคน แต่เมื่อเจริญวัยขึ้นจึงเริ่มพบหลอดเลือดแดงในตับ การเริ่ม แยกตัวของหลอดเลือดแดงจากหย่อมพอร์ทัลปรากฏขึ้นตั้งแต่อยู่ในครรภ์ซึ่งส่งแขนงไปเลี้ยง เนื้อแซมคือเปลือกตับและผนังของหลอดเลือดดำ และเริ่มพบรูระบายตั้งแต่แรกคลอดเป็นต้นมา มีนัยแฝงที่ส่อชัด ๒ ประการ กล่าวคือ ประการแรก เส้นทาง "ลัดวงจร" ของหลอด เลือดแดงตับมีโครงสร้างอยู่จริงแต่กำเนิด ประการที่สอง โครงสร้างทำนองนี้ที่เป็น เส้นทางลัดวงจรโดยผ่านรูระบายอาจจะเกิดขึ้นได้ในอวัยวะอื่นๆ ด้วย เนื่องจากการลัดวงจร ของเลือดแดงจะเริ่มเป็นไปได้ตั้งแต่แรกคลอด ความสำคัญของระบบลัดวงจรนี้ต่อ เอกภาพของตับจึงน่าจะมีบทบาททั้งในภาวะสุขะและภาวะโรคะเช่นกัน |
| บทคัดย่อ(English) | The hepatic artery has a long history of controversies and conflicts that have obstructed the process of understanding from basic to clinical science. The recent discovery of a shunt pathway via an isolated artery (Ekataksin, 2000) through a transintimal conduit from vasa venarum of hepatic vein has been an epoch-making, foundationally redefining our conceptual models of liver circulation. The aim of this research is to characterize the ontogenic development of isolated artery, its growth, distribution, and formation of the vasal outlet. Livers of pre- and postnatal pig and human of more than 20 stages were examined histologically, focusing on the nonportal tract arteries and the vena hepatica vasa venarum. Some livers were subject to double-vessel injection to facilitate visualization of vasculature. A total of 2000 serial sections were observed. Arterial growth and density was evaluated by mapping on large-scaled digital imaging of the whole-lobe cross section. Quantitative morphometry was aided by a Nikon Cosmozone 1SA program. The hepatic artery was absent in the liver of pig fetuses at crown-rump length 4.0, 4.5, and 7.5 cm, but was identified consistently at 8.5,10.5,11.0,11.4,12.0,13.5, 15.5, 20.0, and 30.0 cm, and later 12 animals up to 3 years of age. In humans, the artery was not seen in 6 and 8-week embryos, but observed at gestational week 12. The isolated artery began to dissociate from the portal tract and permeate the capsules as the capsular arteriole at 15.5 cm. Subsequently the stroma in hepatic capsule and hepatic adventitia accumulated and thickened; concave capsule was always thicker than convex, with tendency more arterialized. Hepatic vein fibromuscularis at counterhilum was well developed with numerous adventitial arterioles. Mapping at day 2 showed that isolated arteries were concentrated at counterhilum, whereas portal tract arteries at hilum. The transintimal vasal outlet was immature but well formed in liver at birth, 4-5 (+,m)m in diameter. The outlets were identified in pig at day 2, 17, 21, month 4 and 6, growing up to 20-30 (+,m)m, and in adult human; older livers seemed to have more outlets. The findings suggest that the hepatic artery is not involved in initial liver development, both of pig and man, but invades into the organ later. Its nature to dissociate from the portal tract is expressed in intrauterine life, giving supply to the stroma, i.e., the capsule and adventitia. By birth, the hepatic veins are already equipped with vasal outlets that further grow postnatally. Two implications are obvious: first, the hepatic arterial shunt circuit is constitutive of the liver; second, shunting arterial blood through the vasal circulation may occur also in other organs. As the formation of arterial shunt has been with us since we were born, its roles in health and disease could be immense. |
| ภาษาที่ใช้เขียนวิทยานิพนธ์ | 974-04-2821-5 |
| จำนวนหน้าของวิทยานิพนธ์ | |
| ISBN | 67 P. |
| สถานที่จัดเก็บวิทยานิพนธ์ | |
| คำสำคัญ | HEPATIC ARTERY, ISOLATED ARTERY, VASA venarum VASA Vasorum ARTERIO-HEPATIC SHUNT, HEPATIC VEIN |
| วิทยานิพนธ์ที่เกี่ยวข้อง |
|
