| รายละเอียดวิทยานิพนธ์ | |
| ชื่อวิทยานิพนธ์ | การศึกษาความสัมพันธ์ของหมอสมุนไพรกับความหลากหลายทางชีวภาพ ด้านพืชสมุนไพร ในจังหวัดกาญจนบุรี THE STUDY OF THE RELATONSHIP BETWEEN FOLK HERBALIST WITH HERBAL BIODIVERSITY IN KRANCHANABURE |
| ชื่อนิสิต | อดุลย์ วุฒิจูรีพันธุ์ Adoon Vutijurepang |
| ชื่ออาจารย์ที่ปรึกษา | อ อนุชาติ พวงสำลี Ph D อ เสาวภา พรสิริพงษ์ สม ม อ โกมาตร จึงเสถียรทรัพย์ Ph D อ สมศักดิ์ สุขวงศ์ Ph D Anuchat Poungsomlee Ph D Saowapa Pornsiripongse M A Komatra Chuengsatiansup Ph D Somsak Sukwong Ph D |
| ชื่อสถาบัน | มหาวิทยาลัยมหิดล. บัณฑิตวิทยาลัย Mahidol University. Bangkok (Thailand). Graduate School. |
| ระดับปริญญาและรายละเอียดสาขาวิชา | วิทยานิพนธ์มหาบัณฑิต. วิทยาศาสตร์ (เทคโนโลยีการวางแผนสิ่งแวดล้อมเพื่อพัฒนาชนบท) Master. Science (Technology of Environmental Planning for Rural Development) |
| ปีที่จบการศึกษา | 2543 |
| บทคัดย่อ(ไทย) | การศึกษาความสัมพันธ์ระหว่างหมอสมุนไพรกับความหลากหลายทางชีวภาพด้านพืชสมุนไพร ในจังหวัดกาญจนบุรี มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาการให้ความหมาย คุณค่า ของหมอสมุนไพรที่มีต่อ ความหลากหลายทางชีวภาพ แบบแผนการใช้ประโยชน์ และปัจจัยที่มีผลต่อความสัมพันธ์ดังกล่าว เพื่อเป็นแนวทางในการวางแผนพัฒนาระบบการแพทย์พื้นบ้าน และการจัดการทรัพยากรสมุนไพร ให้สอดคล้องกับความต้องการของท้องถิ่น การศึกษานี้เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพใช้กลุ่มตัวอย่าง ที่ผ่านการคัดเลือกแบบเฉพาะเจาะจง 2 กลุ่มเป้าหมายหลัก คือ หมอสมุนไพร และผู้ที่เกี่ยวข้อง กับบริบทของชุมชนกรณีศึกษา เก็บข้อมูลตั้งแต่เดือนพฤศจิกายน พ.ศ.2541 ถึงกุมภาพันธ์ พ.ศ.2543 เครื่องมือที่ใช้ประกอบด้วยการใช้แบบสัมภาษณ์เชิงลึก แบบสำรวจ การสังเกต และการสัมภาษณ์ กลุ่ม หลังจากนั้นนำข้อมูลมาวิเคราะห์เชิงเนื้อหา นำเสนอในรูปแบบการพรรณาความ ผลการวิจัยพบว่า หมอสมุนไพรให้ความหมาย คุณค่าของพืชสมุนไพรและความหลากหลายทาง ชีวภาพผ่านองค์ความรู้ 3 ลักษณะ คือ 1). ความรู้ด้านการคุณสมบัติและสรรพคุณของพืชสมุนไพร ด้านอาหารและยา 2). ความรู้ด้านการเก็บและใช้ทรัพยากรพืชสมุนไพรอย่างยั่งยืน 3). ความรู้ ด้านการจัดการทรัพยากรสมุนไพรที่เชื่อมโยงกับการจัดการระบบนิเวศ แบบแผนการใช้ประโยชน์จากสมุนไพรมีพัฒนาการตั้งแต่ก่อนสงครามโลกครั้งที่ 2 ในลักษณะ การช่วยเหลือพึ่งพากันในชุมชน มีการเรียนรู้จากห้องเรียนธรรมชาติ ผลิตสมุนไพรในรูปยาฝน ยาต้ม ต่อมาภายหลังสงครามฯ หมอเริ่มซื้อยาจากร้านขายยาแผนโบราณ ผลิตสมุนไพรในรูปยาบด ผง แคปซูล เรียนรู้สมุนไพรในห้องเรียน เพื่อสอบรับใบประกอบโรคศิลป์ จำหน่ายสมุนไพรเชิงการค้า ปัจจัยที่ส่งผลต่อระบบความสัมพันธ์ระหว่างหมอสมุนไพรกับความหลากหลายทางชีวภาพ คือ 1). ความสัมพันธ์ในเชิงการอนุรักษ์ ประกอบด้วย การให้ความเคารพต่อทรัพยากรจากแนวคิดจักรวาล วิทยา จิตสำนึกร่วมของหมอสมุนไพรต่อการเข้าไปใช้ประโยชน์ และแบบแผนการผลิตของชุมชนแบบ ยังชีพ 2). ความสัมพันธ์ในเชิงการทำลาย ประกอบด้วย แบบแผนการผลิตของชุมชนเชิงพาณิชย์ ระบบการรวมศูนย์ทางอำนาจของรัฐ และระบบการจัดการเขตพื้นที่อนุรักษ์ การศึกษานี้มีข้อเสนอแนะว่าการฟื้นฟูหมอสมุนไพรควรพัฒนาควบคู่ไปกับการใช้ประโยชน์ และการอนุรักษ์ถิ่นที่อยู่สมุนไพร โดยใช้ศักยภาพด้านองค์ความรู้ของหมอสมุนไพรทุกด้านเข้ามา มีส่วนร่วมในการวางแผนพัฒนาระบบการแพทย์พื้นบ้านและการจัดการทรัพยากรชีวภาพ |
| บทคัดย่อ(English) | The objective of this research study was to understand the relationship between folk herbalists and herbal bio-diversity by exploring the meanings and values regarding bio-diversity as well as the pattern of medicinal plant usage among local folk herbalists. The study also examines socio-economic factors influencing the relationship between herbalist and local bio-diversity. This study was a qualitative research using methods including in-depth interviews, participant observations, and group discussions. Key informants were folk herbalists, indigenous healers, and local villagers living in the communities where researcl as conducted. Field investigation was undertaken during November 1998 through February 2000. The findings suggested that meanings and values regarding bio-diversity held by local folk herbalists were informed by three sets of indigenous knowledge: 1) Knowledge of characteristics and medicinal uses of herbs, 2) Knowledge of how to harvest and use herba plants and plant parts in sustainable ways and 3) Knowledge of local resources and indigenous ecosystem management. With regard to the pattern of medicinal herb usage, the findings indicate that the main characteristic of herbal usage prior to the World War II was or self-reliance. Indigenous knowledge of herbs and medicinal plants was transmitted and learned locally among herbalists. Herbs were gathered and used mainly within households and communities. Simple methods were used in preparing herbs including boiling and grinding against stone. After the World War II, local herbalists increasingly relied on drugstores for their herbal supplies and procurement. Preparing methods also changed. Electrical grinding machine was used to prepare powdered herbs, which were made into pill, tablet, and capsule. Herbalists relied more heavily on knowledge learned in classroom, which became necessary to pass the states licensing examination in order to legally practice traditional edicine. Herbs and medicinal plants increasingly became commodities and were traded out-side the communities by local herbalists. With regard to factors effecting the relationship between herbalists and herbal bio-diversity, the study suggested that the local worldview, had high regard toward nature, elief in supernatural and spiritual beings related to herbs, and the sustainable ways of life e communities used toward the conservation of local bio-diversity. On the contrary though, the centralized system of government, the imposition of the states conservational zone management policy and the commercialization of medicinal plants severely destroyed local herbal bio-diversity. The study recommends that the government could make use of local folk herbalists in conserving local bio-diversity by developing policies to revive the indigenous body of knowledge on traditional medicine. Ways and means could well be eveloped to use herbalists competency in bio-resources management. |
| ภาษาที่ใช้เขียนวิทยานิพนธ์ | 974-665-399-7 |
| จำนวนหน้าของวิทยานิพนธ์ | |
| ISBN | 206 P. |
| สถานที่จัดเก็บวิทยานิพนธ์ | |
| คำสำคัญ | FOLK HERBALIST, HERBAL BIODIVERSITY, MEDICINAL PLANTS, BIORESOURCE MANAGEMENT, TRADITIONAL MEDICINE, หมอสมุนไพร, ความหลากหลายทางชีวภาพ, พืชสมุนไพร, การจัดการทรัพยากรชีวภาพ ระบบการแพทย์พื้นบ้าน |
| วิทยานิพนธ์ที่เกี่ยวข้อง |
|
